GAUTAMA: Khảo cứu

Hiển thị các bài đăng có nhãn Khảo cứu. Hiển thị tất cả bài đăng

Thứ Năm, 28 tháng 3, 2013

CẶP ĐÔI HOÀN HẢO CỦA THẦN THOẠI ẤN ĐỘ

THẤY VẬY MÀ KHÔNG PHẢI VẬY : BÀI 2

LỜI DẪN: Jade là một chuyên gia về Trí thông minh nhân tạo (Artificial Intelligence) từ Singapore đến Nepal để nghiên cứu các văn bản cổ đại ở đây. Cô được Lasta, sĩ quan tình báo Nepal dưới vỏ bọc một Chuyên viên Quan hệ công chúng của một tập đoàn lớn, hướng dẫn thăm viếng các di tích cổ của Nepal...

CHƯƠNG 16

Lasta chỉ một cái đền nhỏ, “Đấy là Đền Shiva-Parvati.” Cô dắt tay Jade đi đến ngôi đền ấy.

Trên các vì kèo và tường của ngôi đền này trang trí các bức chạm gỗ gợi tình (Erotic scenes), mô tả các lạc thú của tình yêu. Jade thẹn đỏ mặt khi nhìn thấy các hình ảnh ấy. Cô nghĩ thầm – “Sao họ có thể làm như thế? Trang trí một nơi thờ phượng tôn nghiêm với các cảnh từ Kama Sutra… Không thể tưởng tượng được!”

Đền Shiva-Parvati trong khuôn viên quần thể khu đền Pashupati thiêng liêng nhất của Hindu Nepal

Các hình chạm khắc gợi tình (erotic) của đền Shiva-Parvati

Xin bấm vào hình để phóng to lên

Như hiểu ý Jade, Lasta liền giải thích, “Đừng hiểu nhầm, cô bạn của tôi ơi. Những bức điêu khắc gỗ này không làm ô uế ngôi đền này đâu. Chúng là những kiệt tác tôn vinh những tình nhân vĩ đại của loài người, những vị thần Sáng Tạo và Hủy Diệt của vũ trụ, Shiva và Parvati. Chúng không phải là những hình ảnh “con heo” 3D đâu, mà chính là những biểu tượng của sự hợp nhất các yếu tố Âm và Dương trong vũ trụ theo Mật tông Hindu. Chúng chỉ xuất hiện ở những ngôi đền của, hoặc liên quan đến Shiva và Parvati-Những vị thần của sự sáng tạo và hủy diệt, yêu thương và hy sinh. Những bức chạm khắc này mô tả triết lý của Vòng Sinh-Tử vô cùng tận.”

Jade vô cùng ngạc nhiên trước những kiến thức thâm sâu của cô gái còn rất trẻ này.

Cô gái Nepal liền kể cho Jade nghe chuyện tình của Shiva và Parvati, một trong những chuyện tình cảm động nhất của loài người.

“Xưa kia, thần Daksha có một cô con gái xinh đẹp tên là Sati. Daksha mong có một chàng rể quý đẹp trai, danh giá hơn là anh chàng lông bông Shiva hay lê la cùng với bọn nghèo khổ. Tuy nhiên, trái với ước nguyện của cha mình, Sati đã trao cho Shiva trái tim mình ngay từ lần gặp đầu tiên bất kể vẻ ngoài kinh khiếp của chàng. Anh ta có làn da sạm nắng, tóc dài chấm vai, quấn một tấm khố bằng da hổ, tay cầm một cái chĩa ba và một cái trống damru. Một con rắn hổ mang quần trên cổ anh ta như một vòng đeo sống động. Khi Sati đến tuổi cập kê, theo phong tục, Daksha tổ chức một buổi lễ gọi là Swayamvara cho con gái yêu (Swayamvara= buổi lễ chọn chồng cho các cô gái). Daksha mời tất cả các vị thần trai trẻ xinh đẹp đến dự để Sati chọn, nhưng cố tình không mời Shiva. Sati lướt mắt tìm khắp nơi mà không thấy Shiva, cô liền khấn nguyện và tung vòng hoa lên trời. Vòng hoa bay lượn trên không trung và đáp xuống choàng vào cổ anh chàng Shiva đang ngủ vùi bên một đống tro sau một đêm say sưa hát hò cùng bè bạn. Daksha cay cú lắm nhưng đành phải gả Sati cho Shiva. Chàng đưa nàng về ngọn núi thiêng Kailash, lãnh địa của chàng.

Shiva và Sati

Vẫn còn oán ghét chàng rể điên điển nên vào một dịp lễ hội khác Daksha cố tình không mời Shiva đến dự. Sati phải về dự lễ một mình. Trong lúc hội hè tưng bừng Daksha lại buông lời sỉ nhục Shiva trước mặt tất cả các vị thần. Để bảo vệ danh dự của chồng, Sati nhảy vào đống lửa thiêng tự sát. (Đấy là nguồn cội của phong tục “Sati” của đạo Hindu. Theo phong tục này người vợ tự thiêu sau cái chết của chồng để bày tỏ sự chung thủy-Chúng ta không phán xét ở đây chỉ ghi nhận lại lịch sử và phong tục- NP).

Sati tự thiêu

Shiva bồng xác Sati chạy cuồng loạn khắp nơi

Đau buồn vô hạn trước cái chết của người vợ yêu, Shiva mất trí. Ông bồng xác vợ tuôn chạy cuồng dại khắp nơi làm cho mặt đất chấn động, đe dọa tới sinh mạng của muôn loài. Để cứu thế giới, thần Vishnu liền hóa phép cắt thi hài của Sati thành nhiều mảnh rơi xuống nhiều nơi trên đất Ấn, Tuyệt vọng, Shiva lầm lũi quay về ẩn cư trên núi Kailash. Sati sau đó tái sinh làm con gái của thần núi Himavan (Himalaya) với tên Uma họ là Himavati, nhưng thường được biết đến với mỹ danh Parvati (nghĩa là vô tội, thánh thiện). Kiếp này Parvati cũng lại yêu Shiva vì số phận của họ đã đan bện vào nhau. Tuy thế, Shiva đã chọn một đời sống ẩn dật, tịnh khẩu, không tiếp xúc với người ngoài. Chàng suốt ngày ở trong hang đá đắm chìm với tình yêu vô vọng dành cho Sati. Trong khi đó, cô gái xinh đẹp con gái của thần núi Himalaya lại từ chối tất cả các lời cầu hôn của các chàng trai, giữ vẹn lòng chung thủy với người duy nhất mà cô yêu từ kiếp trước. Cô chờ đợi Shiva hết năm này sang năm khác và cầu nguyện sẽ được cùng chung sống với người yêu một lần nữa. Parvati sau đó bỏ vào rừng sống đời một đạo sĩ Yogi trong khu rừng bên cạnh hang đá của Shiva. Hàng ngày nàng vào hang quét dọn sạch sẽ, trang hoàng hoa rừng khắp hang đá nhưng thủy chung Shiva vẫn không để mắt tới bất cứ ai. Thần tình yêu Kamadeva (người tương truyền đã ban Kama Sutra cho dân Ấn) muốn giúp Parvati nên lẻn vào hang dùng cánh cung bằng cây mía bắn một mũi tên tẩm mật vào người Shiva. Shiva mở bừng con mắt thần giữa trán thiêu Kamadeva ra tro. Họ sẽ mãi ở cạnh nhau mà không bao giờ gặp nếu các vị thần không kéo đi khuấy Biển Sữa (Tích khuấy Biển Sữa xin xem ở đây) làm chất độc Halahala trồi lên đe dọa đến toàn bộ vũ trụ. Chỉ có một mình Shiva mới có thể cứu chuộc thế giới (Tích Shiva cứu thế giới xin xem CHÚ THÍCH ở cuối bài này). Khi ấy Vishnu đã mang Parvati đặt trước mặt Shiva để đánh thức ông khỏi cơn trầm uất. Mặt đối mặt, họ nhận ra rằng mỗi người là một nửa của nhau và từ khoảnh khắc ấy, không gì có thể chia cắt họ được nữa. Với sức mạnh của tình yêu (chỉ sự hợp nhất toàn bộ các yếu tố và năng lượng của vũ trụ- NP), Shiva đã đánh bại thế lực hắc ám và cứu được thế giới. Khi cả hai tái hợp cùng nhau, sức mạnh tình yêu của họ đã phục sinh Kamadeva từ đống tro tàn…”

Shiva và Parvati

“Ô, đây là một chuyện tình kỳ diệu nhất mà mình từng được nghe,” Jade thở dài. “Ước gì mình cũng có được một tình yêu như thế…”

Lasta tiếp tục kể:” Cặp đôi thần thánh này đã cứu thế giới không chỉ lần ấy mà còn nhiều lần sau này nữa. Lần nọ có một con quỷ hung bạo tên là Rakta Veeja (nghĩa là Hạt-Giống-Máu) đe dọa thế giới. Mỗi một giọt máu của nó rơi xuống chạm mặt đất sẽ biến thành hàng ngàn con quỷ con hung bạo giống hệt như nó. Không ai và không một vị thần nào có thể tiêu diệt được lũ quỷ sinh sản không ngừng ấy. Durga (Durga là một hóa thân khác của Parvati trong hình tướng nữ chiến binh cuồng nộ) nổi cơn thịnh nộ. Và từ con mắt thứ ba giữa trán của nữ thần xẹt ra một nữ thần da đen thui, tóc dài bay tung tõa và có bốn tay. Nữ thần này cầm một thanh kiếm sắc, tay khác cầm một nắm đầu quỷ mới bị chặt, cổ đeo xâu chuỗi cũng bằng các đầu lâu quỷ và mặc một cái váy làm bằng các cánh tay bị chặt của quỷ. Mắt bà long sòng sọc, đỏ rực như than hồng. Đó chính là Kali (Sanskrit là Kaalaratri – Nữ thần đen như bóng đêm. Thường gọi là Kali nghĩa là ĐEN). Trông thấy bọn quỷ con, Kali gầm lên xông vào bọn chúng và chém như cắt rạ. Cái lưỡi của Kali thè dài ra hứng lấy tất cả những giọt máu mà Rakta Veeja tung xuống đất, chính vì vậy mà dừng lại được sự sinh sản ra bọn quỷ con. Cuối cùng chỉ còn lại mỗi mình Rakta Veeja, Kali chặt đầu con quỷ này và ăn sống nuốt tươi nó tránh để máu của nó có cơ hồi sinh trở lại. Sự khủng khiếp của cuộc chiến, cùng với lượng máu đầy chất độc của Sakta Veeja làm Kali mất tự chủ, hóa điên và nhảy múa cuồng loạn. Mặt đất rung chuyển dưới từng bước chân của vị nữ thần hung tợn và toàn bộ vũ trụ có nguy cơ bị tàn phá. Lần này đến lượt Shiva. Ông liền nằm xuống dưới chân Kali chịu đựng các cú giẫm đạp của bà cho đến khi bà kềm chế được cơn thịnh nộ. Chính vì thế, bạn sẽ thấy các nghệ sĩ mô tả Kali trong hình thức một nữ thần đen nhẻm cầm một hoặc một nắm đầu lâu, lưỡi thè lè ra khỏi miệng và dẫm lên thân thể một người đàn ông.”

Nữ thần Kali

********************************************

CHÚ THÍCH: lễ hội Maha Shivaratri (Đêm vĩ đại của Shiva), là lễ hội quan trọng nhất của tín đồ Hindu theo phái Shaivism (phái này thờ thần Shiva như vị thần tối cao, trong khi phái thứ hai là Vaishavism thì tôn thờ Vishnu như chúa tể vũ trụ) diễn ra vào ngày trăng non của tháng Falgun theo lịch Ấn Độ (khoảng cuối tháng Hai đầu tháng Ba Tây lịch). Hàng triệu tín đồ Hindu từ khắp các nước Ấn Độ, Bangladesh, Malaysia, Mỹ, châu Âu,… hành hương về địa điểm linh thiêng nhất của Hindu giáo ở Nepal: ngôi đền thiêng Pashupati ở Kathmandu.

Thần Shiva nuốt Halahala để cứu muôn loài.

Theo thần thoại Hindu, có một lần thế lực hắc ám đe doạ huỷ diệt vũ trụ dưới hình thức Halahala (chất tối độc trồi lên khi các vị thần khuấy đảo Đại dương Sữa huyền thoại để tìm thuốc trường sinh – hạnh phúc). Với tư cách là Người bảo vệ vũ trụ, thần Shiva đã nuốt chửng chất độc ấy để cứu tất cả muôn loài. Chất độc bỏng cháy cổ họng Shiva và làm thân thể Ngài lạnh giá. Ngài chạy băng trên những ngọn núi tuyết của Himalaya để làm dịu nó đi. Dừng chân tại một cánh rừng, những thợ săn thấy Ngài run rẩy vì lạnh nên đã vội vàng chạy đi gom củi khô, đốt lên một đống lửa to để sưởi ấm cho Ngài.
Ganga (nữ thần sông Hằng) đã mang nguồn nước tinh khiết từ thượng nguồn của các dòng sông để hạ nhiệt cho cổ họng của Shiva. Nhưng vẫn chưa đủ. Cho đến khi mặt trăng chui vào trong mái tóc dài rậm của Shiva giải toả sức nóng đang nung đốt trong đầu và luồng hơi lạnh giá trong cơ thể Ngài. Sau những giây phút “xuống địa ngục rồi lên đỉnh”, Shiva vô cùng phấn khích và bắt đầu hân hoan nhảy múa vũ điệu tandawa nritya.
Chính vì thế, ngày trăng non ấy được gọi là Maha Shivaratri để kỷ niệm ơn cứu mạng của Shiva với muôn loài, còn khu rừng ấy nay là khu vực toạ lạc ngôi đền thiêng Pashupati (tên gọi cổ và nguyên thuỷ của Shiva, nghĩa là Người bảo vệ muôn loài).

Thứ Tư, 27 tháng 3, 2013

NHẬT BẢN CHUYỂN HƯỚNG SAU CÁC RẮC RỐI VỚI TRUNG CỘNG: BẮT TAY VỚI ẤN ĐỘ

TIN NAM Á: 27/03/2013

BÌNH LUẬN: Thái độ hung hăng của Trung Cộng đã đẩy người Nhật quay sang bắt tay với Ấn Độ như là hai cường quốc dân chủ lớn nhất châu Á nhằm giữ gìn hòa bình và an ninh cho khu vực châu Á-Thái Bình Dương. “Chưa đỗ ông nghè đã đe hàng tổng!” Con cọp non Trung Cộng giờ lọt vào trận địa Thập Diện Mai Phục do chính nó tạo nên. N.P.

***************************************************

NHẬT BẢN VIỆN TRỢ 2,32 TỶ USD CHO ẤN ĐỘ

Theo nguồn tin từ Tokyo, Ấn Độ và Nhật đã đồng ý nâng cấp quan hệ chiến lược và đối tác toàn cầu của họ, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế và an ninh với việc Tokyo viện trợ 2,32 tỷ USD xây dựng cơ sở hạ tầng cho Ấn Độ.

“Chúng tôi hy vọng làm sâu sắc hơn và phát triển sự hợp tác toàn cầu và chiến lược (với India) bằng cách xây dựng một mối quan hệ hợp tác gần gũi,” Bộ trưởng Ngoại giao Fumio Kishida phát biểu sau cuộc gặp với Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ Salman Khurshid ở Tokyo.

Trong cuộc họp ngày hôm qua (26/03/2013), Kishida đã công bố khoản viện trợ 220 tỷ Yen (2,32 tỷ USD) cho Ấn Độ để xây dựng cơ sở hạ tầng và một khoản cho vay 71 tỷ Yen (753,17 triệu USD) cho dự án xe điện ngầm ở Mumbai-thủ đô tài chính của Ấn Độ.

Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ Khurshid đánh giá cao sự viện trợ này, “ Sự hổ trợ này đã được sử dụng để nâng cấp cơ sở hạ tầng của chúng tôi. Dự án mang tính biểu tượng Metro ở Delhi đã ảnh hưởng tích cực đến cuộc sống của hàngtriệu người Ấn ở thủ đô Delhi.”

Gói cho vay được dành cho bốn dự án, bao gồm một con đường sắt chở hàng nối liền Mumbai và Delhi và một dự án xe điện ngầm ở Nam Ấn.

Hãng thông tấn Kyodo nói rằng hai bộ trưởng cũng đồng ý hợp tác xa hơn trong dự án đường sắt cao tốc tương lai ở Ấn Độ.

“Sự hợp tác trong lĩnh vực an ninh của chúng tôi đang tiến triển tốt đẹp. Đầu năm nay, chúng tôi đã đón tiếp Tư lệnh Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản sang thăm Ấn Độ và Bộ trưởng Quốc phòng của Nhật Bản sẽ thăm viếng Ấn Độ trong năm nay. Cuộc Đối Thoại Hàng Hải lần thứ nhất giữa Ấn Độ và Nhật Bản đã được tổ chức vào tháng Một vừa rồi.” Bộ trưởng Khurshid phát biểu, ghi nhận rằng quan hệ song phương về an ninh đang tiến triển tốt. “ Là hai nền dân chủ lớn nhất châu Á, chúng tôi đã đồng ý mở rộng sự hợp tác của chúng tôi trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Bộ trưởng Kishida và tôi đã đồng ý rằng Ấn Độ và Nhật Bản sẽ phối hợp hành động chặt chẽ hơn nữa trong Hội Nghị Thượng Đỉnh Đông Á.”

Về phần mình, Bộ trưởng Kishida nói, “ Chúng tôi đã đồng ý phát triển sự hợp tác để bảo đảm an toàn hàng hải và an ninh thông qua các cuộc tập trận chung, trong khi nâng cao đối thoại chính trị song phương và ba bên giữa Nhật Bản, Mỹ và Ấn Độ.”

Hai bên cũng đã đồng ý nâng cao các cuộc thương lượng song phương về năng lượng hạt nhân như là một phần của sự hợp tác về năng lượng hạt nhân dân sự giữa hai quốc gia, Kyoto cho biết.

Hai bộ trưởng cũng thảo luận về chuyến viếng thăm Nhật Bản của Thủ tướng Manmohan Singh, vốn đã bị hoãn từ tháng Mười một năm ngoái nhưng sẽ diễn ra nhanh chóng trong tương lai gần đây.

(Lược dịch từ The Times of India ngày 27/03/2013)

Thứ Hai, 25 tháng 3, 2013

YẾU TỐ ÂM DƯƠNG TRONG MẬT TÔNG HIMALAYA

THẤY VẬY MÀ KHÔNG PHẢI VẬY : BÀI 1

LỜI DẪN: xin trích dịch lại đây vài đoạn trong bản thảo cuốn sách mà mình sắp xuất bản. Sách viết bằng tiếng Anh nên phải dịch lại he he... vì thế giọng văn chắc chắn là không thuần Việt rồi, mong các bạn thông cảm!

Tạm đặt tên cho đoạn này: YẾU TỐ ÂM DƯƠNG TRONG MẬT TÔNG HIMALAYA

(trong sách đây là chương Ba, không có tên)

CHƯƠNG BA

Raj đưa cho Don mảnh giấy mà ông vừa vẽ trên đó, “Cậu có biết cái này là cái gì không?”

Don nhìn lướt qua tờ giấy, trên đó có một hình vẽ ngôi sao sáu cánh

“Đừng nói với tôi đó là Ngôi sao David mà Dan Brown đã đề cập trong quyển Mật mã Da Vinci nha…” Don cười. Nhưng khi thấy vẻ mặt nghiêm túc của Raj, anh vội vàng nói, “Xin lỗi! Tôi nói đùa…”

Raj gật đầu, “Không sao. Đấy thực sự là Ngôi sao David, biểu tượng của Do thái giáo và cộng đồng Do thái. Tuy nhiên, nó cũng được sử dụng bởi đạo Hồi, Thiên chúa giáo và các tôn giáo Đông phương khác. Trong đạo Hồi, nó được gọi là Khatem Sulayman-Con dấu của Solomon và Najmat Dawuud-Ngôi sao David. Rất nhiều thánh đường Hồi giáo trang trí ngôi sao sáu cánh này. Anh cũng đã biết rằng, Thiên chúa giáo cũng thờ phụng ngôi sao này.”

Ông hoàng Nepal ngừng lại, nhấp một ngụm trà xanh, đoạn tiếp tục với một giọng nói chậm rãi, rõ ràng, “Tuy nhiên, ở Lục địa India, trước khi trở thành ngôi sao sáu cánh, biểu tượng này được sắp xếp như là hai tam giác chạm vào nhau như thế này…” Raj vẽ một hình khác: “”.

“Biểu tượng này được tìm thấy trên những lá bùa ở Mohenjo-daro trong cuộc khai quật năm 1920. Trên thực tế, anh đã trông thấy nó trong hình thức thực nếu anh đã từng thăm viếng một ngôi đền Shiva.” Raj mỉm cười.

“Tôi…” Don ngơ ngác nhìn ông già.

“Linga và Jalari” Raj nhắc.

“Jalari? Bác muốn nói cái bầu đựng nước phía trên mỗi linga?”

“Chính xác! Chúng – Linga và Jalari- chính là hình thức nguyên thủy của các tam giác ngược chiều nhau. Trong Mật tông, chúng chuyển hóa thành muôn hình vạn trạng các sự phối hợp giữa hai tam giác ngược chiều nhau. Như vậy, hơn ba ngàn năm trước, nền văn minh của Thung lũng Indus đã tôn thờ hai tam giác ngược chiều nhau.”

Don cẩn thận xem xét lại hình vẽ của Raj. Nó là một ngôi sao sáu cánh tạo thành bởi hai tam giác đều ngược chiều nhau và lồng vào nhau. Anh chợt nhớ đến sự tò mò của chính mình nhiều năm về trước khi anh lần đầu tiên trông thấy biểu tượng này ở những ngôi đền ở India và Nepal.

“Có lẽ các tôn giáo khác nhau tạo nên ngôi sao sáu cánh này một cách độc lập với nhau, hoặc họ vay mượn từ người khác, hoặc cũng có thể có một mối liên hệ nào đó giữa các tôn giáo phương Đông thông qua biểu tượng này. Anh có biết rằng Jesus Christ đã từng ở Lục địa India hơn mười năm để học hỏi và giảng dạy triết lý và tôn giáo phương Đông trước khi lập ra Thiên chúa giáo nơi quê hương ông?”

Don gật đầu. Anh đã từng đọc qua vài cuốn sách nghiên cứu về thông tin này. Không ngạc nhiên tại sao Thiên chúa giáo lại có nhiều khái niệm, tư tưởng tương đồng với Phật giáo.

“Liên quan đến chủ đề của chúng ta, ngôi sao sáu cánh này có một vị trí rất quan trọng cả trong Mật tông Hindu và Mật tông Phật giáo.” Ông hoàng dẫn dắt chủ đề một cách khéo léo. “ Trong Mật tông Phật giáo, nó được gọi là Sanmukha-biểu tượng của Vajrayogini-vị nữ thần chính yếu. Mặt khác, Mật tông Phật giáo tin rằng Sanmukha biểu tượng hóa sự thống nhất của Pragya-tri thức hay sự giác ngộ và Upaya-sức chuyển hóa hay lực ÂM. Mật tông Hindu gọi nó là Satkon. Anh thấy đó, nó gồm hai tam giác. Cái chỉ mũi nhọn lên là biểu tượng của linga, là Shiva và cái chỉ xuống là biểu tượng của Shakti.”

“Shakti là gì?” Don hỏi.

“Bingo!” Ông già gật đầu vui vẻ. “Shakti là người nữ tương ứng với các vị thần và là một nữ thần. Trong trường hợp này, đó chính là Parvati, vợ của Shiva. Shiva và Parvati chính là những người đã truyền dạy Mật tông cho loài người. Nhân tiện, họ không phải là các vị thần có nguồn gốc Aryan. Có hai mảnh gốm phát hiện được ở Mohenjo-daro. Một là một con dấu hình chữ nhật với một hình tượng người nữ trong hình dạng tam giác chỉ xuống, đầu hướng xuống đất với một cái cây mọc ra từ tử cung của bà. Không nghi ngờ gì, đây chính là nguyên gốc của tam giác chỉ xuống. Mảnh gốm khác mô tả một vị thần với ba gương mặt ngồi trong tư thế yoga-tam giác hướng lên. Đấy chắc chắn là Pashupati- Thần bảo hộ của muôn loài mà sau này được người ta gọi là Shiva.” (Chú thích: Mohenjo-daro thuộc nền Văn minh Indus của người Dravidian, trước khi người Aryan tràn vào Lục địa India. Vì thế ông Raj nói là Shiva và Parvati không phải là các vị thần có nguồn gốc Aryan).

Ông hoàng già lại nhấp một hớp trà xanh, chừng như để cho Don có thời gian thẩm thấu những gì ông vừa nói. Đoạn ông đặt tách trà xuống và tiếp tục, “ Ngôi sao này là tuyệt đỉnh của Mật tông! Bởi vì nó chứa đựng toàn bộ năng lượng của vũ trụ : Shiva và Shakti, Đàn ông và Đàn Bà, Dương và Âm, Lên và Xuống, Hủy Diệt và Sáng Tạo, Sinh và Tử. Toàn bộ vũ trụ trong trạng thái cân bằng, toàn bộ các yếu tố phối hợp hài hòa lẫn nhau... Một Biểu tượng Hai-Mặt-Đối-Lập.”

Raj nói thật chậm để nhấn mạnh cái mà ông muốn Don ghi sâu vào lòng:“Tính Hai-Mặt-Đối-Lập chính là đặc điểm quan trọng nhất trong cả Mật tông Hindu và Mật tông Phật giáo!”

Thứ Ba, 12 tháng 3, 2013

VÀI LỜI LĂN TĂN

Chào các bạn,
Mình về tới Kathmandu tối hôm qua. Lướt qua web thấy trong mấy ngày rồi xảy ra nhiều chuyện nóng bỏng. Rất mừng thấy TTXVH bất tử!
Rất ngạc nhiên cho mình là bài Rẻ Tiền được nhiều người quan tâm, chia sẻ.
Có mấy điểm sau:

Về quan điểm cho rằng mình công kích cá nhân: dĩ nhiên rồi. Blog của mình và của blogger ấy là của cá nhân chứ có phải của tập thể/tổ chức nào đâu, nên chuyện phản hồi, không đồng quan điểm là chuyện cá nhân. Blogger đã post bài của mình lên cho thiên hạ đọc thì phải chấp nhận chuyện phê phán bản thân mình thôi. Nếu không viết sai và có trách nhiệm với bài viết của mình thì có gì mà phải ngụy biện, phải cao ngạo rằng không nói chuyện với kẻ công kích cá nhân. Thế anh ta không phải cá nhân thì là tập thể nào?
Về quan điểm của mình trong bài Rẻ tiền: đầu tiên mình không đồng tình ở cách đặt tựa bài. Rẻ tiền là ở chỗ ấy. Thứ hai, tác giả đã vô cùng ẩu tả, không tìm hiểu thấu đáo đã vội vàng chém gió trong khi thông tin thì đầy rẫy và dễ dàng tìm ra. Đấy là thói vô trách nhiệm.
Về vấn đề comment: mỗi nhà mỗi cảnh. Mình ôm đồm nhiều việc quá chỉ tiếc một ngày không có đến 48 giờ đồng hồ nên không đủ sức để Re-Comment, mong các bạn thông cảm. Đồng thời cũng sợ các bạn dư luận viên vào xả rác hay hack cái chòi lá này của mình nên tắt chức năng comment đi cho nó lành (mình đã nói rõ điều này ở những bài đầu của blog này). Các bạn nào muốn gửi ý kiến xin gửi đến địa chỉ email của mình, nếu thích hợp mình sẽ cập nhật vào bài tương ứng. Trân trọng.
Về TỰ TÔN DÂN TỘC. Mình chỉ tiếc là chuyến đi khảo sát của mình không thể dời lại- vì mấy ngày đó là lễ hội lớn nhất trong năm của Hindu: Mahashivaratri- để mình có thể làm việc cần làm. Hôm nay mình đã gửi thư đến Đại sứ Thái Lan tại Nepal yêu cầu Thái Lan và báo Bangkok Post phải đính chính thông tin xúc phạm đến tín ngưỡng và chủ quyền quốc gia của Việt Nam, đồng thời phải xin lỗi Phật tử Việt Nam. Mình sẽ cập nhật việc này trong vài ngày tới. Điều đáng buồn là người Việt ta ngày nay bị thế giới coi thường đến mức người Thái mà cũng đòi nhà cầm quyền Thái hủy một bức tượng mà họ cả quyết là ở Việt Nam. Không thấy một ai lên tiếng về việc xâm phạm chủ quyền quốc gia này. Quan điểm của mình là : kể cả bức tượng đó tồn tại ở Việt Nam thì người Thái làm gì có quyền đòi nhà cầm quyền của họ hủy bức tượng trong lãnh thổ Việt Nam? Về mặt tín ngưỡng, Thái Lan đâu có phải là lãnh đạo của Phật giáo thế giới? Cả cộng đồng mạng Việt nhặng xị lên, đấu đá lẫn nhau, tự điều tra nội bộ, tự thanh minh... trong khi kẻ xúc phạm là báo Bangkok Post thì ngồi đó cười ruồi. Vì đâu mà đến nông nỗi này?
Vị blogger nọ đòi cấm không cho mang bức tượng đó về Việt Nam. Chi tiết thì mình sẽ nói trong bài "Thấy vậy mà không phải vậy!" sau. Xin vắn tắt ở đây: giọng điệu cực đoan này giống hệt cung cách quản lý của cộng sản. Cái gì không quản được thì cấm. Cái gì không hiểu nổi thì đốt sạch, xóa sạch không cần lý lẽ. Dân chủ giả cầy!

Xin post ở đây một số hình như là món khai vị cho bài "Thấy vậy mà không phải vậy" sẽ post trong 1-2 ngày tới. Loạt hình này copy từ trang Kiến thức.Tín ngưỡng Việt Nam đấy, đi mà cấm!

ĐÂY LÀ BẢO VẬT QUỐC GIA: THẠP ĐỒNG ĐÀO THỊNH

Thứ Năm, 7 tháng 3, 2013

VỀ VỚI NGƯỜI THARU

NGÀY 1: dự trù mãi đến khi kết thúc chuyến đi mới post bài vì phải đi vào các làng Tharu hẻo lánh, không có net. Nhưng đi được 400km đến Butwal thì hết xăng nên phải ở lại đây một đêm. May KS có net nên tranh thủ xài ké post vài hình đã chụp bữa nay.

Kế hoạch là khởi hành sớm nhưng hôm nay các đảng chính trị người Madeshi bandha nên mãi tới 8 giờ mới xuất phát được. Kinh nghiệm ở các nước Nam Á là khi có bandha các bạn đừng nên ra đường sớm dù bọn tổ chức nào cũng nói là cho phép xe của phóng viên, khách du lịch nước ngoài, cấp cứu lưu thông. Đừng tin! Sáng nay một chiếc xe của đài truyền hình đi làm tin buổi sáng đã bị tấn công. Vì thế mà dù xe mình có dán "bùa" PRESS phía trước mình vẫn phải chờ vài tiếng đồng hồ cho mấy cái đầu của bọn tiểu yêu nguội bớt.

Chúa nhật này (10/03/2013) là đại lễ hội quan trọng nhất trong năm của Shaivism (một tông của Hindu giáo tôn thờ thần Shiva; tông còn lại là Vaishnavism thờ thần Vishnu). Từ mấy ngày nay, các SADHU (ông đạo Hindu) từ khắp nơi ở Nepal và India lũ lượt kéo về Pashupatinath-ngôi đền thiêng nhất của Hindu ở Kathmandu để tham dự lễ hội này.

Mình thích cái con gấu bông xinh xắn sau lưng tay cua-rơ này!

Mùa này là mùa đẹp để du lịch ở Nepal và Bắc India. Trời mát và không còn sương mù che phủ cả ngày như 2 tháng trước. Đôi vợ chồng người Pháp này đang đạp xe từ Kathmandu về Lumbini

Cơ ngơi của Binod Kumar Chaudary, tỷ phú đầu tiên của Nepal vừa mới lọt vào danh sách của Forbes năm nay. Chaudary là họ phổ thông của người Tharu. Cụm tượng hoành tráng bằng đồng này mô tả tích thần Krishna đánh xe chở Arjun ra trận, một tích trong sử thi Mahabharata của India. Tộc người nghèo nhất Nepal sản sinh ra người giàu nhất Nepal... hi hi có khối chuyện để chém gió đây...

Quá trưa thì đến quê Mẹ của Đức Phật Sakya , vùng Devdhaha. Như thông lệ mình đến chiêm bái và kinh hành vòng quanh bảo tháp Ramagrama, nơi lưu giữ 1/8 xá lợi nguyên thủy của Đức Phật Sakya suốt 2.500 năm qua. Xin mời xem thêm link này: http://nguyenphunepal.blogspot.com/2013/01/nhung-bai-viet-cu-co-lien-quan-en-ho.html

Gần tháp Ramagrama là một làng của người Tharu

Các bồn chứa bằng đất này dùng để tích trữ lương thực, một đặc trưng của người Tharu. Lúa gạo trữ bằng các bồn này có thể lưu giữ nhiều năm, không sợ mối mọt chuột bọ.

Trung nông Tharu đây: nhà gạch, trâu, bò (mấy cái cọc là để cột trâu bò), xe máy cày, lẫm lúa, vườn rau...

Nhà nào càng nhiều bồn thì càng giàu


Đến tận 4 giờ chiều Butwal-thành phố nhộn nhịp nhất trên trục đường Đông Tây Nepal vẫn hoang vắng xe cộ. Bandha mà, không ai dám chạy xe có động cơ ra đường . Trừ mình hi hi... đi lại trong ngày bandha có cái sướng là đường vắng hoe, tha hồ chạy hết tốc độ cho đến khi... hết xăng.... Thôi , dừng đây, sáng mai đi tiếp 150km nữa tới Dang. Chào các bạn, hẹn sẽ cập nhật tiếp khi có điều kiện....

Thứ Tư, 6 tháng 3, 2013

ĐĂNG KÝ TẠM VẮNG

Các bạn mến,

Khuya nay mình sẽ đi về vùng Dang miền Tây Nepal, 05 ngày; làm một chuyến điền dã về người Tharu.
Nhà sẽ tạm đóng cửa trong mấy ngày đó, không cập nhật.
Xin đăng ký tạm vắng vậy! Hi hi
Mong sẽ có thông tin hữu ích sau chuyến đi để hầu các bạn.
Bật mí xíu xíu: vào thời cổ đại ở Vương quốc Sakya thuộc dòng họ Đức Phật, tộc họ Sakya là tầng lớp cai trị, còn dân chúng chính là người Tharu ngày nay. Đây là một sử liệu quan trọng mà các nhà nghiên cứu hầu như quên bẵng không đề cập đến khi nghiên cứu về vương quốc Sakya cổ đại. Lẽ nào một nước chỉ có vua và quý tộc, không có dân?

Mong sớm gặp lại các bạn!

Nguyễn Phú

Vẻ Đẹp Tharu

Thứ Ba, 5 tháng 3, 2013

RẺ TIỀN!

Bức tượng này là tượng Adi Buddha (một trong năm vị Phật tổ Pancha Buddha) xuất xứ đầu tiên từ Mật tông Nepal Vajrayana (Kim cương thừa), Phật này còn có tên khác là Vajradhara (Vị Phật cầm Kim cương chùy ; Vajra: Kim cương chùy là một pháp khí để phá tan vô minh trong mật tông). Sanskrit gọi vị Phật này là Vajrasattva. Tượng Vajrasattva có một tướng “HIỂN” (trưng bày nơi công cộng) ngồi trong tư thế hoa sen, hai tay cầm pháp khí Vajra bắt chéo trước ngực. Còn hình tượng ôm trong lòng một hình tướng nữ nhân là tướng “MẬT”. (Hình tướng nữ là Prajna, bạn nào thắc mắc muốn biết sâu hơn ý nghĩa thì chịu khó tự tìm trên mạng, như thế sẽ thấu đáo và nhớ lâu hơn).

Hình tượng Vajrasattva “MẬT” này chỉ dành cho những tu sĩ ở cấp bậc cao nhất trong Mật tông (cả Tây Tạng và Nepal) trong khi ẩn tu ở nơi thâm sơn cùng cốc thực hành những bí pháp tu luyện thượng thừa vì đây là vị Phật ở cấp độ “TỐI CAO VỀ GIÁC NGỘ” ( ULTIMATE STATE OF ENLIGHTENMENT). Chỉ thờ phụng trong những căn phòng kín đáo, bí mật. Không thờ ở nơi công cộng!

Tu tập cũng có cấp bậc như việc học ở trường vậy. Không thể cho một em mới học vỡ lòng xem Truyện Kiều và bắt nó hiểu ý nghĩa Nguyễn Du gửi gắm trong đó. Cũng như một người mới tu thì nhìn vào pho tượng này chỉ thấy kích dâm mà tẩu hỏa nhập ma không thể sử dụng sức mạnh tinh thần, năng lượng vô cùng tận của bức tượng này để thăng hoa trên đường tu tập.

Lướt qua cái tin nhảm của BBC về vụ này mình không buồn phản ứng, thế nhưng hôm qua thấy TTXVH điểm cái tít của một “Hot Boy” của giới Blog Việt thì mình quả thật thất vọng về blogger này. Rẻ tiền!

Sự việc bắt đầu hết sức cải bắp từ “tin xe cán chó” (Local News) của Bangkok Post do các “Phóng viên mạng” (Online Reporters) thuật lại vài lời bình nhảm nhí từ Facebook Thái. Thế rồi BBC lại tung tin này lên. Cũng chẳng ai để ý cho đến khi TTXVH điểm tin.

Bangkok Post đưa tít “Hình tượng Phật Việt Nam dấy lên sự giận dữ” (Vietnamese Buddha image draws ire). Tuy có thòng một câu về xuất xứ của tượng này nhưng vẫn lộ liễu ám chỉ và công kích một nhánh của Phật giáo Đại thừa Việt Nam. Tác giả bài này và các công dân mạng (netizens) của anh ta chắc là thuộc Phật giáo Tiểu thừa cực đoan Thái Lan nên mới cố tình và cố chấp như thế, không chịu hiểu rằng đó là một tượng của Mật tông Nepal và Mật tông Tây Tạng. Cố tình lờ đi sự thật là hàng triệu du khách mỗi năm du lịch đến Nepal và Tibet thấy và biết pho tượng này ở đây; và không ít người mua nó đem về nhà (ở khắp nơi trên thế giới) như một món quà lưu niệm về tín ngưỡng ở Himalaya.

Đến BBC, khi đưa lại bài này cũng thận trọng dùng cái tít “Phật tử tức giận vì tượng Phật 'ở VN'. Phần cuối bài này có mở rộng ra, chi tiết hơn một chút về tượng này.

Thế mà Hot Boy của Blogger Việt lại câu view, giật tít vô cùng dơ dáy “ Tượng Phật làm tình”. Cái tít của hot boy này không thua gì tít của Vietnam Net “Nữ nhân viên dùng miệng kích dục cho khách”

Điều đáng nói là hot boy này là một trí thức lại có chuyên môn về tin học, lại đang sống ở Mỹ-một xứ không đói thông tin cũng như dân chủ và tri thức. Chỉ cần a bờ cờ về tin học vào Google search là có thể ra hàng triệu kết quả cho bức tượng này để biết xuất xứ và ý nghĩa của nó, để biết đây có phải là “tượng làm tình” hay không. Rồi khi không từ bức tượng này, hot boy lại móc qua chuyện tạp chí Playboy, chuyện nhà sư uống bia, chuyện ĐVH hôn sư, chuyện văn hóa xuống cấp… để kết rằng “tín ngưỡng đạo Phật của xứ ta đang bị biến đổi một cách méo mó, một tín hiệu chẳng tốt lành”.

Không biết hot boy có biết rằng chính Đức Phật đã từng khẳng định rằng: có đến 84.000 pháp môn để thành tựu quả Phật?

Không biết hot boy có biết đa số Phật tử Thái theo Tiểu thừa (Theravada) còn đa số Phật tử Việt Nam theo Đại thừa (Mahayana)? Trong Đại thừa ngoài hàng ngàn “tông” ở khắp nơi còn có Mật tông Nepal (Vajrayana) và Mật tông Tây Tạng (Tantrayana).

Là một nhà khoa học, hot boy phải biết là không thể dùng hiện tượng để đánh giá bản chất. Không thể vì một hay một số người Việt theo Mật tông Tây Tạng do sở thích cá nhân và tự do tín ngưỡng của họ mà anh có thể kết luận rằng tín ngưỡng đạo Phật Việt Nam bị biến đổi méo mó. Ai nói rằng tín ngưỡng Mật tông Tây Tạng là méo mó, không tốt lành? Nói như anh, vậy Dalai Lama cũng thờ-lạy bức tượng này thì ông cũng méo mó và không tốt lành sao?

Không khó hiểu khi vài người cực đoan và thiểu năng trí tuệ ở Thái theo Tiểu Thừa lại bức xúc về một bức tượng như thế. Tác giả online nọ đã không công bố vị trí và hoàn cảnh trưng bày của pho tượng, như thế là không trung thực, xuyên tạc, bôi bác (Phật tử Việt Nam có thể tố lại, kiện lại Bangkok Post vì chuyện này). Ai cấm một Phật tử Việt Nam theo Mật tông Tây Tạng thờ bức tượng này? Người Thái có quyền gì mà xía mũi vào chuyện tín ngưỡng của người Việt? Chúng tôi đâu có mang bức tượng này vào đất Thái của các anh bắt các anh thờ-lạy nó đâu? Ngay cả bài chính gốc này trên Bangkok Post (http://www.bangkokpost.com/news/local/338123/vietnamese-buddha-image-draws-anger) cũng chỉ cho xuất hiện 9 comments đã được “xét duyệt” (mình đã vào đó comment hơn 10 lần với 10 tên khác nhau mà bọn quản trị không cho đăng). Trong 9 comments thì có đến 6 không đồng quan điểm với bài báo, 2 trung lập và duy nhất một cho rằng “Nasty”.

Trên trang Facebook của BBC tình hình còn rõ ràng hơn, có đến 595 comments cho đến giờ này. Hầu hết comments đều chỉ ra rằng bài báo này thiểu năng trí tuệ, và bức tượng này thuộc về Mật tông Tây Tạng.

Trên blog của hot boy, tối hôm qua có gần 50 phản hồi, hầu hết hùa theo giọng kích động rẻ tiền của hot boy không nghiên cứu thấu đáo đã vội vàng kết án bức tượng và người sở hữu nó như là “những con chiên lầm lạc” của Phật giáo, xa hơn còn công kích Phật giáo Việt Nam (xin nhớ cho rằng Giáo hội Phật giáo Việt Nam hiện tại không phải là toàn bộ Phật giáo Việt Nam, cũng như Đảng Cộng sản Việt Nam không bao gồm toàn bộ con dân nước Việt). Cho đến giờ thì có đến 95 phản hồi, tuy có người đã phân tích thấu đáo nhưng vẫn có kẻ cố tình vô minh cho là bức tượng cổ súy tình dục, bôi bác Phật giáo như giọng của hot boy.

Mình nghĩ không cần thiết phải dẫn chứng hình ảnh và thông tin về bức tượng này, Google đã có đầy cả ra, đến hàng triệu kết quả. Chỉ xin chú thích ngắn gọn thế này:

Hình tướng "HIỂN" của Vajrasattva

Còn hình tượng ôm trong lòng một hình tướng nữ nhân là tướng “MẬT”. Hình tướng nữ là Prajna, bạn nào thắc mắc muốn biết sâu hơn ý nghĩa thì chịu khó tự tìm trên mạng, như thế sẽ thấu đáo và nhớ lâu hơn. Ngắn gọn thế này: hình tướng nữ nhân -Prajna chính là biến hóa của các pháp khí Kim Cương Chùy-Vajra và Chuông Kim Cương và người thực hành bí pháp này đạt tới cảnh giới hòa nhập làm một với Đại Vũ Trụ - tức Giác Ngộ.

Nhưng như thế không có nghĩa là một người sưu tập không có quyền trưng bày pho tượng mà anh ta sở hữu. Trưng bày như là một tác phẩm nghệ thuật như các pho tượng khác, như các bảo tàng trưng bày. Xin bật mí cho hot boy rằng ở Mỹ có rất nhiều bảo tàng về văn hóa Tibet, Himalaya, Nepal trưng bày bức tượng này.

Chủ Nhật, 3 tháng 2, 2013

DUYÊN

Duyên Sakya của mình

Học được cổ ngữ Newari là ước mơ không chỉ của mình mà của cả nhiều nhà nghiên cứu Tây Phương. Vì học được tiếng Newari có thể liên thông qua cổ ngữ Brahmi thời Asoka, liên thông qua Sanskrit, và cả văn bản viết tay của Tibet. Ngay cả trong cộng đồng Sakya và Newar ở Kathmandu Valley, số người sử dụng tiếng Newari ngày càng ít dần số người biết đọc viết Newari và Ranjana càng hiếm, nhất là các thế hệ trẻ. Suốt bao nhiêu năm qua mình từng tìm "thầy" để học, nhưng cơ duyên chưa đến, đành phải kiên nhẫn chờ đợi.

Thế rồi DUYÊN đến bất ngờ. Tháng rồi mình được một người nhận lời dạy tiếng Newari. Thân nhau bao nhiêu năm, nhưng đến nay ba cổ mới đồng ý để cô ấy dạy cổ ngữ Newari cho mình.

Thầy Hoàn Phú, Thầy Bổn sư của mình ở Trà Ôn-Vĩnh Long, chỉ dạy cho mình có một câu mật tông duy nhất: "MỌI SỰ TÙY DUYÊN".

Thần chú "Om Mani Padme Hum" viết bằng mẫu tự Ranjana của người Newar

Mình đến Nepal, Kathmandu Valley là Duyên và ở lại đây cũng là Duyên.
Suốt mấy năm qua nghiên cứu về họ Sakya cũng là Duyên.

Họ Sakya ở Nepal thuộc về nhóm chủng tộc Newar, là nhóm chủng tộc cầm quyền liên tục từ xưa đến thế kỷ 18 ở Kathmandu Valley và là nhóm chủng tộc có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến lịch sử, văn hóa, phong tục, kiến trúc, nghệ thuật cũng như tâm linh của toàn Nepal, kể cả Tibet.
Người Newar có ngôn ngữ riêng là tiếng Newari (Nepal Bhasa) bắt nguồn trực tiếp từ tiếng Brahmi cổ đại (ngôn ngữ Ashoka Đại Đế sử dụng trên các bản khác và trụ đá khắp Ấn Độ cổ đại). Tiếng Newari cũng cổ không kém gì Sanskrit. Cổ ngữ Newar có chữ viết riêng, gần giống với mẫu tự Devanagari như tiếng Sanskrit hay Hindi . Ngoài ra, cổ ngữ Newari còn có một bộ chữ viết đặc biệt gọi là Ranjana (Ranjana Lippi, Eng: Ranjana script). Đây là dạng chữ thư pháp dùng để viết các câu bùa, chú (mantra) của Mật Tông Nepal (Vajrayana- Kim Cương Thừa của người Newar khác hẳn và độc lập với Kim Cương Thừa Tây Tạng) và Mật Tông Tây Tạng. Bộ mẫu tự Ranjana này đã được UNESCO và UN công nhận.

Mẫu tự Ranjana

Cho đến nay, sau hơn 7 năm nghiên cứu, mình chỉ chạm đến phần vỏ ngoài của lịch sử và văn hóa Newar cũng như lịch sử họ Sakya thông qua chủ yếu là nguồn tiếng Anh (bản dịch từ tiếng Newari, tiếng Nepali và các công trình nghiên cứu của các học giả Âu Mỹ). Muốn đi xa hơn, đến tận cùng của tài liệu gốc phải biết tiếng Newari để tham khảo tàng thư khổng lồ đã được thu thập lại trong một thư khố-bảo tàng các tài liệu Newar cổ có niên đại lên đến cả nghìn năm tuổi.
Học được cổ ngữ Newari là ước mơ không chỉ của mình mà của cả nhiều nhà nghiên cứu Tây Phương. Vì học được tiếng Newari có thể liên thông qua cổ ngữ Brahmi thời Asoka, liên thông qua Sanskrit, và cả văn bản viết tay của Tibet. Ngay cả trong cộng đồng Sakya và Newar ở Kathmandu Valley, số người sử dụng tiếng Newari ngày càng ít dần số người biết đọc viết Newari và Ranjana càng hiếm, nhất là các thế hệ trẻ. Suốt bao nhiêu năm qua mình từng tìm "thầy" để học, nhưng cơ duyên chưa đến, đành phải kiên nhẫn chờ đợi.

Thế rồi DUYÊN đến bất ngờ. Tháng rồi mình được một người nhận lời dạy tiếng Newari. Thân nhau bao nhiêu năm, nhưng đến nay ba cổ mới đồng ý để cô ấy dạy cổ ngữ Newari cho mình. Cô ấy họ Sakya, là sinh viên năm cuối khoa Công Nghệ Sinh học, biết năm thứ tiếng (Anh, Đức, Ý, Nhật, Hindi) ngoài tiếng mẹ đẻ là Newari và Nepali.
Nguyên nhân kể từ tháng rồi mình ít viết, chỉ đưa tin từ các Blog khác với bình luận vì hiện đang tập trung học tiếng Newari. Mình sẽ cố gắng tranh thủ viết và mong sẽ mang đến thêm cho các bạn những thông tin quý giá từ nguồn Newari.
TẤT CẢ LÀ DUYÊN!